Tên miền là thứ hiếm hoi trong một dự án khởi nghiệp mà đổi lại rất đắt. Đổi logo thì thay bộ nhận diện. Đổi tên miền thì mất thứ hạng tìm kiếm, mất các liên kết người khác đã trỏ về, mất địa chỉ email cũ, và phải báo lại cho toàn bộ khách hàng. Vì vậy vài giờ kiểm tra trước khi bấm mua là khoản đầu tư có tỷ suất cao nhất trong cả dự án.
Bài này không bàn vì sao cần tên miền riêng — chuyện đó nằm ở bài Tại sao thương hiệu cá nhân cần tên miền riêng. Bài này bàn chọn cái nào, và kiểm tra gì trước khi trả tiền.
Sáu tiêu chí để lọc danh sách
1. Ngắn, nhưng ngắn có điều kiện
Đích nhắm hợp lý là dưới 15 ký tự và không quá ba âm tiết khi đọc lên. Nhưng ngắn không thắng dễ nhớ. Một tên bảy ký tự vô nghĩa thua một tên mười hai ký tự ghép từ hai từ quen thuộc. Tiêu chí thật là: nghe một lần, gõ lại đúng.
2. Vượt được phép thử đọc miệng
Đây là phép thử rẻ và tàn nhẫn nhất. Gọi điện cho ba người, đọc tên miền một lần, không đánh vần, không giải thích. Bảo họ nhắn lại cho bạn thứ họ nghe được. Ba người gõ ra ba kiểu thì tên đó hỏng, dù nhìn trên giấy có đẹp đến mấy.
Những thứ hay làm hỏng phép thử này trong tiếng Việt: từ tiếng Anh có cách phát âm không đoán được từ mặt chữ, các cặp phụ âm dễ lẫn khi nghe qua điện thoại, và tên bỏ dấu gây mơ hồ nghĩa.
3. Ít đường viết sai
Với mỗi ứng viên, hãy tự liệt kê cách viết sai. Nhiều đường viết sai nghĩa là bạn sẽ mất một phần lưu lượng vĩnh viễn cho các lỗi gõ. Các nguồn sai phổ biến:
- Gạch nối. Không ai đọc gạch nối khi nói. Người nghe gõ liền, và họ tới nhầm địa chỉ. Tránh, trừ khi bản thân thương hiệu đã có gạch nối.
- Số. “4” hay “for”, “2” hay “to” — người nghe phải đoán. Chỉ dùng khi con số là một phần thương hiệu đã có sẵn và bạn sẽ luôn viết ra chứ không chỉ đọc.
- Chữ cái lặp ở chỗ ghép. Ghép hai từ mà từ trước kết thúc bằng đúng chữ mở đầu từ sau thì người gõ luôn phân vân một hay hai chữ.
- Cặp dễ lẫn khi đọc lướt. “rn” nhìn gần giống “m”, số 0 gần giống chữ O, số 1 gần giống chữ l.
4. Còn chỗ để lớn lên
Tên gắn chặt với một sản phẩm hoặc một địa phương sẽ thành xiềng khi bạn mở rộng. Tên gắn với một năm cụ thể sẽ cũ đúng sau mười hai tháng. Hãy chọn tên còn đúng khi bạn bán thêm hai dòng sản phẩm nữa.
5. Không đè lên nhãn hiệu của người khác
Đây là tiêu chí duy nhất trong danh sách có thể khiến bạn mất trắng tên miền sau khi đã xây thương hiệu trên đó. Mua tên miền không tạo ra quyền với nhãn hiệu. Chủ nhãn hiệu đã đăng ký có căn cứ để yêu cầu bạn ngừng dùng và thu hồi tên miền.
6. Đuôi phù hợp với người bạn định phục vụ
Bàn kỹ ở phần dưới.
Quy trình bảy bước kiểm tra trước khi bấm mua
Đã lọc ra ba tới năm ứng viên thì chạy hết bảy bước này cho từng cái. Mất chừng một buổi, và nó rẻ hơn nhiều so với đổi tên miền sau này.
- Phép thử đọc miệng với ba người. Đã nói ở trên. Làm đầu tiên vì nó loại được nhiều ứng viên nhất.
- Tra nhãn hiệu. Tra trên cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của cơ quan sở hữu trí tuệ Việt Nam, và tra thêm cơ sở dữ liệu nhãn hiệu toàn cầu nếu bạn định bán ra nước ngoài. Tra cả các biến thể viết gần giống, không chỉ chuỗi ký tự y hệt.
- Tra lịch sử tên miền. Bước này hay bị bỏ qua nhất và trả giá đắt nhất. Một tên miền từng bị dùng để phát tán nội dung rác sẽ mang theo tiếng xấu đó. Cách tra: dùng dịch vụ lưu trữ ảnh chụp web theo thời gian để xem tên miền này trước đây hiện ra cái gì, và tìm trên công cụ tìm kiếm với cú pháp giới hạn theo tên miền để xem còn dấu vết gì.
- Tra sổ đăng ký. Xem tên miền hiện do ai giữ, đăng ký từ bao giờ và hết hạn khi nào. Với tên miền mua lại, ngày hết hạn gần kề là điểm cần thương lượng.
- Kiểm tra tên tài khoản mạng xã hội. Tên miền đẹp mà tên tài khoản trên mọi nền tảng đều đã có người lấy thì bộ nhận diện của bạn sẽ chắp vá. Kiểm tra trước khi chốt, không phải sau.
- Thử đọc trong câu. Đặt tên miền vào ba câu bạn sẽ nói thật nhiều: một lời chào điện thoại, một dòng chữ ký email, một câu đọc trong video quảng cáo. Có câu nào nghe lúng túng thì tên đó sẽ làm phiền bạn hằng ngày.
- Liệt kê các biến thể cần giữ. Xem phần dưới.
Chọn đuôi: .com, .vn hay .com.vn
Không có đuôi nào thắng tuyệt đối. Chọn theo người bạn định phục vụ và theo ngân sách.
| Đuôi | Hợp với | Cần lưu ý |
|---|---|---|
.com |
Sản phẩm hướng ra ngoài Việt Nam, hoặc muốn một mặc định quen thuộc toàn cầu | Là đuôi người ta gõ theo phản xạ, nên khó tìm tên còn trống |
.vn |
Khách hàng chủ yếu ở Việt Nam, muốn tín hiệu bản địa rõ ràng | Đăng ký cần khai báo thông tin chủ thể theo quy định trong nước; phí thường cao hơn các đuôi quốc tế |
.com.vn |
Hoạt động thương mại tại Việt Nam khi tên ở .vn đã có người lấy |
Dài hơn một nhịp khi đọc |
.net, .org |
Hạ tầng, cộng đồng, tổ chức phi lợi nhuận | Dùng cho công ty thương mại thì người đọc dễ tưởng bạn không lấy được .com |
Đuôi theo ngành như .dev, .io.vn, .id.vn |
Dự án kỹ thuật, trang cá nhân, bản thử nghiệm | Nhóm khách ngoài ngành có thể chưa quen |
Lời khuyên gọn: bán cho người Việt thì lấy .vn hoặc .com.vn làm địa chỉ chính; có kế hoạch ra nước ngoài thì cố giữ thêm .com ngay từ đầu, vì càng về sau càng đắt.
Giữ bao nhiêu biến thể là đủ
Mua sạch mọi biến thể là lãng phí. Mua đúng vài cái là bảo hiểm rẻ. Thứ tự ưu tiên hợp lý:
- Đuôi chính bạn sẽ dùng.
- Đuôi thứ hai của thị trường chính (thường là cặp
.comvà.vn). - Đúng một biến thể viết sai, nếu phép thử đọc miệng cho thấy đa số nghe nhầm về một hướng cụ thể.
Các biến thể phụ chỉ cần chuyển hướng về địa chỉ chính bằng một bản ghi DNS, không cần dựng nội dung riêng. Đừng làm nội dung khác nhau trên các biến thể — bạn sẽ tự chia nhỏ thứ hạng của chính mình.
Nếu chưa muốn trả tiền ngay
Ở giai đoạn còn thử nghiệm ý tưởng, chưa chắc tên nào sống sót, thì một tên miền phụ miễn phí là chỗ hợp lý để chạy trước. Bạn dựng được trang thật, gửi được cho người khác xem, đo được phản ứng, mà chưa phải cam kết. Khi tên đã ổn định thì chuyển sang tên miền riêng. Lý do đằng sau việc cấp miễn phí này được nói thẳng ở bài Hệ sinh thái ivi: vì sao chúng tôi cung cấp tên miền miễn phí.
Một lưu ý sòng phẳng: hãy chuyển sang tên miền riêng trước khi bạn bắt đầu chạy quảng cáo hay đi xây liên kết. Chuyển sau nghĩa là làm lại từ đầu phần lớn công sức đó.
Tóm lại
Chọn tên miền là bài toán loại trừ, không phải bài toán tìm cảm hứng. Lọc bằng sáu tiêu chí, ép từng ứng viên qua bảy bước kiểm tra, chọn đuôi theo thị trường thật của bạn, rồi giữ vài biến thể làm bảo hiểm. Bước tốn công nhất là tra nhãn hiệu và tra lịch sử — cũng chính là hai bước cứu bạn khỏi khoản mất mát lớn nhất.
Có danh sách ứng viên rồi thì tra tình trạng còn trống và giá của từng đuôi tại ivi.vn/search: gõ một lần, hệ thống hiện luôn các đuôi kèm giá để bạn so cạnh nhau thay vì tra từng cái một.