Ngân sách cho công cụ SEO thường là khoản bị cắt đầu tiên, trong khi công việc thì vẫn phải làm: biết trang nào đang có thứ hạng, trang nào rớt, link nào hỏng, tốc độ tải ra sao. Tin tốt là những dữ liệu quan trọng nhất — dữ liệu do chính công cụ tìm kiếm ghi nhận — đều miễn phí.
Danh sách dưới đây được viết lại cho bối cảnh hiện nay. Các bản miễn phí thay đổi liên tục: có công cụ từng rất hào phóng nay chỉ còn vài lượt tra mỗi ngày. Vì vậy bài này mô tả bản miễn phí làm được việc gì và giới hạn nằm ở đâu, thay vì hứa những con số có thể sai vào tháng sau.
Tiêu chí chọn
- Miễn phí thật, không phải bản dùng thử. Bản dùng thử 7 ngày không giúp bạn theo dõi một website suốt cả năm.
- Dữ liệu gốc được ưu tiên hơn dữ liệu ước lượng. Số lần hiển thị trong công cụ của chính máy tìm kiếm là ghi nhận thật; “lượng tìm kiếm hàng tháng” ở các công cụ bên thứ ba là mô hình ước lượng.
- Còn được cập nhật. Một công cụ ngừng phát triển sẽ dần trả về số liệu lệch mà không báo cho bạn.
1. Google Search Console
Bắt buộc phải có, và nếu chỉ được chọn một công cụ thì chọn cái này. Đây là nơi duy nhất cho bạn biết website thật sự xuất hiện với truy vấn nào, ở vị trí trung bình bao nhiêu, được nhấp bao nhiêu lần.
Việc nên làm ngay sau khi xác minh quyền sở hữu:
- Mở báo cáo hiệu suất, lọc các truy vấn có nhiều lần hiển thị nhưng ít lượt nhấp — đó là những trang chỉ cần sửa tiêu đề và mô tả là có thêm lượt truy cập, không cần viết bài mới.
- Mở báo cáo lập chỉ mục để xem trang nào bị loại và vì lý do gì. “Đã thu thập dữ liệu nhưng chưa lập chỉ mục” là tín hiệu về chất lượng nội dung, không phải lỗi kỹ thuật.
- Nộp sơ đồ trang (sitemap) và kiểm tra ngày đọc gần nhất.
- Dùng công cụ kiểm tra URL để xem máy tìm kiếm nhìn thấy phiên bản nào của trang — thường khác với thứ bạn thấy trên trình duyệt.
Giới hạn: dữ liệu lưu trong khoảng thời gian nhất định và bảng kết quả bị giới hạn số dòng khi xem trực tiếp. Muốn giữ lịch sử dài hơn, hãy xuất dữ liệu định kỳ.
2. Google Analytics 4
Search Console trả lời “người ta tìm gì để tới”, Analytics trả lời “tới rồi thì họ làm gì”. Hai công cụ này liên kết được với nhau và nên liên kết ngay từ đầu.
Với bản miễn phí, ba việc đáng làm trước tiên: đánh dấu các hành động quan trọng thành sự kiện chuyển đổi (gửi biểu mẫu, bấm nút gọi, bấm nút mua); tạo báo cáo so sánh nhóm truy cập từ tìm kiếm tự nhiên với nhóm từ quảng cáo; và gắn tham số theo dõi chiến dịch cho mọi đường dẫn bạn đem đi phát tán, nếu không mọi thứ sẽ dồn hết vào một mục chung chung.
3. Bing Webmaster Tools
Bị bỏ qua một cách vô lý. Nó miễn phí, xác minh nhanh (có thể nhập cấu hình sẵn từ Search Console), và cho vài thứ mà công cụ của Google không cho: gợi ý từ khoá kèm ước lượng lưu lượng, so sánh với đối thủ ở mức cơ bản, và một trình quét kỹ thuật ngay trong giao diện.
Thêm một lý do rất thời sự: nhiều trợ lý trả lời bằng AI lấy kết quả từ chỉ mục của Bing. Có mặt trong chỉ mục đó không còn là chuyện phụ.
4. PageSpeed Insights và dữ liệu trải nghiệm thực
Công cụ này cho hai loại số liệu và đừng nhầm chúng: phần phòng thí nghiệm là một lần đo mô phỏng, còn phần dữ liệu trải nghiệm người dùng thực là tổng hợp từ người truy cập thật trong nhiều tuần. Khi quyết định ưu tiên sửa gì, hãy nhìn phần dữ liệu thực; khi kiểm tra một thay đổi vừa triển khai, hãy nhìn phần mô phỏng vì nó phản hồi ngay.
Ba chỉ số cần nhớ: thời điểm khối nội dung lớn nhất hiển thị xong, độ trễ phản hồi khi người dùng tương tác, và mức xê dịch bố cục trong lúc tải. Website nào cũng nên đo cả bản di động lẫn bản máy tính, vì kết quả thường lệch nhau rất xa.
5. Screaming Frog SEO Spider (bản miễn phí)
Phần mềm cài trên máy, quét website giống cách bot đi và trả về bảng: trang lỗi, chuyển hướng dây chuyền, tiêu đề trùng, thẻ mô tả trống, ảnh thiếu thuộc tính mô tả, thẻ canonical mâu thuẫn. Đây vẫn là cách nhanh nhất để tìm lỗi kỹ thuật trên một website vừa và nhỏ.
Giới hạn của bản miễn phí là số URL quét được trong một lần và một số tính năng nâng cao bị khoá; con số giới hạn có thể thay đổi theo phiên bản nên hãy kiểm tra trước khi lên kế hoạch quét một website lớn. Mẹo dùng: quét theo từng thư mục thay vì cả website, bạn sẽ nằm trong giới hạn mà vẫn đủ dữ liệu để sửa.
6. Google Trends
Không cho con số tuyệt đối, nhưng cho thứ quan trọng hơn với người làm nội dung: hình dạng nhu cầu theo thời gian. Dùng nó để biết chủ đề của bạn có tính mùa vụ không, để so hai cách gọi tên cùng một sản phẩm xem người Việt thực sự gõ cách nào, và để phát hiện một chủ đề đang đi lên hay đã thoái trào trước khi bạn bỏ công viết cả cụm bài.
Nhớ đặt phạm vi về Việt Nam và mở rộng khung thời gian ít nhất 12 tháng, nếu không bạn sẽ đọc nhầm một biến động ngắn hạn thành xu hướng.
7. Bộ công cụ kiểm tra dữ liệu có cấu trúc và kết quả nhiều định dạng
Trình kiểm tra kết quả nhiều định dạng của Google và trình kiểm tra lược đồ của cộng đồng schema.org đều miễn phí, không cần đăng nhập. Dán URL hoặc dán trực tiếp mã, chúng chỉ ra khai báo nào hợp lệ, khai báo nào thiếu trường bắt buộc.
Đây là loại lỗi mắt thường không thấy: trang vẫn hiển thị bình thường, nhưng phần đánh dấu sản phẩm thiếu giá hoặc tình trạng còn hàng thì kết quả tìm kiếm sẽ không hiện phần mở rộng. Sau mỗi lần đổi giao diện hoặc đổi plugin, chạy lại kiểm tra cho một trang đại diện của mỗi loại (trang sản phẩm, bài viết, trang liên hệ).
Bảng tra nhanh: cần gì thì mở cái gì
| Bạn cần biết | Mở công cụ |
|---|---|
| Trang nào đang lên, đang rớt thứ hạng | Google Search Console |
| Người vào rồi có làm việc bạn muốn không | Google Analytics 4 |
| Ý tưởng từ khoá và mặt trận ngoài Google | Bing Webmaster Tools |
| Web chậm ở đâu, người dùng thật thấy thế nào | PageSpeed Insights |
| Link hỏng, thẻ trùng, chuyển hướng vòng | Screaming Frog bản miễn phí |
| Chủ đề đang lên hay đang xuống | Google Trends |
| Dữ liệu có cấu trúc còn hợp lệ không | Trình kiểm tra kết quả nhiều định dạng |
Những cái tên cũ và lý do không còn nằm trong danh sách
Vài công cụ từng xuất hiện trong mọi bài “SEO miễn phí” nay đã siết bản miễn phí xuống mức chỉ đủ để xem thử: giới hạn vài lượt tra mỗi ngày, che phần lớn dữ liệu, hoặc chuyển hẳn sang thu phí. Chúng vẫn dùng được nếu bạn trả tiền, nhưng không nên là xương sống cho một quy trình miễn phí.
Nguyên tắc chung khi đọc bất kỳ danh sách công cụ nào, kể cả bài này: hãy tự mở trang chủ công cụ và xem bảng gói hiện hành trước khi xây quy trình phụ thuộc vào nó. Số liệu về giới hạn miễn phí là thứ hết hạn nhanh nhất trong mọi bài viết về SEO.
Quy trình 30 phút mỗi tuần với bộ công cụ miễn phí
- 5 phút: mở Search Console, so sánh 28 ngày gần nhất với kỳ trước. Ghi lại 3 trang giảm mạnh nhất.
- 10 phút: với 3 trang đó, kiểm tra bằng công cụ kiểm tra URL xem còn được lập chỉ mục không, nội dung có bị thay đổi hay bị trùng với trang khác không.
- 5 phút: lọc truy vấn nhiều hiển thị ít nhấp, chỉnh lại tiêu đề và mô tả cho 2 trang.
- 5 phút: chạy PageSpeed Insights cho trang quan trọng nhất ở chế độ di động, ghi lại chỉ số so với tuần trước.
- 5 phút: mỗi tháng một lần, quét một thư mục bằng Screaming Frog để bắt link hỏng phát sinh.
Việc đều đặn 30 phút quan trọng hơn một buổi tổng rà soát mỗi quý. Phần lớn sự cố SEO đều có dấu hiệu sớm trong Search Console trước khi lưu lượng tụt hẳn.
Kết
Bảy công cụ trên phủ gần hết công việc SEO thường ngày mà không tốn đồng nào: dữ liệu thứ hạng gốc, hành vi người dùng, sức khoẻ kỹ thuật, tốc độ và nhu cầu thị trường. Thứ bạn cần trả không phải tiền mà là thói quen mở chúng đều đặn và ghi lại thay đổi. Khi nào bộ miễn phí bắt đầu chật, đó là lúc doanh thu từ tìm kiếm đã đủ để bạn trả tiền cho công cụ chuyên sâu.
Một điều kiện nền mà không công cụ nào bù được: website phải chạy trên tên miền của chính bạn thì mọi dữ liệu tích luỹ mới thuộc về bạn. Nếu vẫn đang dùng địa chỉ mượn của nền tảng khác, hãy đọc thêm Tại sao Thương hiệu cá nhân cần Tên miền riêng? và tra tên miền tại ivi.vn/search. Nếu bạn đang phân vân giữa một trang bán hàng đơn lẻ và một website nhiều trang, bài So sánh Landing Page và Website truyền thống sẽ giúp bạn chọn trước khi đầu tư công sức SEO.